ECJbX0hoe8zCbGavCmHBCWTX36c

Φίλες και φίλοι,

Σας καλωσορίζω στην προσωπική μου ιστοσελίδα «Περί Αλός» (Αλς = αρχ. ελληνικά = η θάλασσα).
Εδώ θα βρείτε σκέψεις και μελέτες για τις ένδοξες στιγμές της ιστορίας που γράφτηκε στις θάλασσες, μέσα από τις οποίες καθορίστηκε η μορφή του σύγχρονου κόσμου. Κάθε εβδομάδα, νέες, ενδιαφέρουσες δημοσιεύσεις θα σας κρατούν συντροφιά.

Επιβιβαστείτε ν’ απολαύσουμε παρέα το ταξίδι…


Κρίστυ Εμίλιο Ιωαννίδου
Συγγραφεύς - Ερευνήτρια Ναυτικής Ιστορίας




Τετάρτη, 16 Αυγούστου 2017

Η Διαβόητος Βιαία Ναυτολογία στο Βρετανικό Ναυτικό


Η Διαβόητος Βιαία Ναυτολογία στο Βρετανικό Ναυτικό
ΜΕΡΟΣ Α
Περί Αλός

του Ηλία Μεταξά
τ. Οικονομικού Αξιωματικού του Ε.Ν.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Ναυτική Επιθεώρηση»,
έκδοση Υπηρεσίας Ιστορίας Ναυτικού/ΓΕΝ,
τεύχος 598, σελ. 30, ΔΕΚ 2016- ΦΕΒ 2017.
Αναδημοσίευση στο Περί Αλός με την έγκριση της ΝΕ.

 

Ακολουθείται η ορθογραφία του συγγραφέως Η. Μεταξά.



«Press Gang». Καρικατούρα του 1780.
Πηγή:
Vaisseau de Ligne, Time Life, 1979.
 
 
Το Βρετανικό Ναυτικό επί αιώνες κυριαρχούσε στους Ωκεανούς. Έδινε το παράδειγμα σε άλλα Πολεμικά Ναυτικά να το μιμούνται, να ακολουθούν τις Τακτικές του και το κυριότερο, τα περισσότερα εξ αυτών να αντιγράφουν τις στολές του μέχρι των ημερών μας. Αυτό το θαυμάσιο Ναυτικό το εδημιούργησαν εκείνοι οι απλοί και αγράμματοι Ναύτες που από μόνοι τους έγιναν θρύλος και τους αξίζει ο θαυμασμός. Οι περισσότεροι από αυτούς «εναυτολογούντο» δια της βίας, ημείβοντο ελάχιστα και ζούσαν μόνιμα μέσα στην υγρασία και γενικώς κάτω από βρώμικες και εν πολλοίς κτηνώδεις συνθήκες.
Ετιμωρούντο δια το παραμικρό (ή και κανένα παράπτωμα) με απάνθρωπες ποινές. Όταν άρχιζε κάποιος πόλεμος, τους έδιναν τον κυνικό χαρακτηρισμό “DD”(Discharged Dead) = απολυθέντες νεκροί. Οι αντικαταστάτες τους εξηναγκάζοντο να μπουν στα καράβια με τις “Press Gangs”, όπως θα δούμε πιο κάτω.

Όταν τελείωνε το ταξίδι ή ο πόλεμος, εγκατελείποντο στην μοίρα τους άρρωστοι, άφραγκοι και ξεχασμένοι. Είναι απορίας άξιον πώς κατόρθωναν να έχουν τόσο υψηλό ηθικό και να φτιάξουν ένα πανίσχυρο Όπλο το οποίον έβλεπαν με δέος σε όλο τον Κόσμο. Οι Άγγλοι λένε ότι δια την ναυπήγηση ενός πλοίου χρειάζονται 2 χρόνια. Δια να καταρτισθεί ένας Ναύτης απαιτούνται 4 χρόνια. Δια να ετοιμασθεί ένας Κυβερνήτης 10 χρόνια και ένας Ναύαρχος 20 χρόνια.

Οπωσδήποτε και οι Αξιωματικοί τους είχαν τεραστίαν επίδραση και συμβολή στην παντοδυναμία του Royal Navy. Οι περισσότεροι κατετάσσοντο σε πολύ μικρή ηλικία που σήμερα τα παιδιά συνήθως πηγαίνουν ακόμη στο Γυμνάσιο. Συνήθως ήσαν γόνοι αριστοκρατικών ή μεγαλο-αστικών οικογενειών με γονείς επιστήμονες ή εμπόρους. Πολύ λίγοι ήσαν από οικογένειες οι οποίες ανήκαν στα χαμηλότερα (εισοδηματικά) στρώματα της κοινωνίας. Άρχιζαν ως Μαθητευόμενοι δίπλα στους Κυβερνήτες τους, δήθεν ως «Καμαρωτάκια» και μάθαιναν την δουλειά τους από την καρένα μέχρι το άλμπουρο.

Στην εποχή του πανιού μέτραγε ο άνθρωπος και όχι η τεχνολογία (που δεν υπήρχε). Εχρειάζετο μεγάλο κουράγιο και πειθαρχία να πλησιάζεις τον εχθρό αργά-αργά με την πνοή του ανέμου, να δέχεσαι τις βολές του και να μην τις ανταποδίδεις έως ότου ο «Καπετάνιος» σου θα κρίνει την κατάλληλη στιγμή δια να διατάξει πυρ. Επίσης, απαιτούσε θαυμάσια ηγετικά προσόντα από τους
Αξιωματικούς, οι οποίοι έπρεπε να περπατούν ήρεμοι χωρίς να προφυλάσσονται ανάμεσα στα Πληρώματα στις θέσεις μάχης και στις ομοχειρίες των κανονιών δια να τους δίνουν οδηγίες και να τους εμψυχώνουν.



Πόστερ κατατάξεως του πλοίου
''PALLAS'' με κυβερνήτη τον
Πλοίαρχο Κόχραν. ΦΩΤΟ: Ν.Ε.

Οι Αξιωματικοί προ της μάχης φορούσαν την καλλίτερη τους “Full Dress” με περισκελίδες τύπου «κυλότ» και λευκές μεταξωτές κάλτσες. Δεν φορούσαν τις υψηλές μπότες τους, ώστε εάν ετραυματίζοντο στα πόδια να μη χάνουν πολύτιμα λεπτά μέχρι να τις βγάλουν δια να επιδέσουν τις πληγές τους. Όποιος ετραυματίζετο πρώτος, εδικαιούτο ιατρική περίθαλψη πρώτος, αδιακρίτως του βαθμού του. Τα καράβια πλησίαζαν το ένα το άλλο και εκανονιοβολούντο συνεχώς. Στα καταστρώματα υπήρχαν διάσπαρτα διαμελισμένα κορμιά και ήταν τόσο ολισθηρά από τους ποταμούς αίματος ώστε έριχναν πολλά μπουγέλα με άμμο δια να μπορούν να σταθούν όρθιοι. Τα πλοία τράκαραν και τα κολλούσαν το ένα δίπλα στο άλλο ρίχνοντας γάντζους. Εκείνο δε το Πλήρωμα το οποίον είχε τις λιγότερες απώλειες, σαλτάριζε επάνω στο εχθρικό με σπάθες, τσεκούρια, πιστόλες, καμάκια, κεφαλοθραύστες κ.λπ. και άρχιζε ο δεύτερος γύρος του μακελειού μέχρι να κατεβάσει την σημαία του ο ηττημένος.

Οι αμυνόμενοι έριχναν στην κουβέρτα γλοιώδη μίγματα και τα ειδικά καρφιά, τους γνωστούς Tριβόλους, οι εισβολείς γλιστρούσαν, έπεφταν και έτσι τους κατέσφαζαν ευκολότερα. Πολλές φορές αυτές οι ανελέητες μάχες διαρκούσαν μέχρι και 3 ακόμη και 4 ημέρες, εφ’ όσον το επέτρεπαν οι καιρικές συνθήκες και το φως της ημέρας. Διεκόπτοντο μόνον όταν ενύκτωνε ή ξεσπούσε ξαφνικά θύελλα και απεκολλούντο τα πλοία.

Όταν ο αμυνόμενος Καπετάνιος έβλεπε ότι χάνει το πλοίο του, το ανετίναζε μαζί με όλους τους εισβολείς επάνω. Όταν τον κατεδίωκαν και τον έφθαναν, το έκαιγε. Όταν νικούσε, απηγόρευε στο Πλήρωμά του να ανασύρουν από την θάλασσα τους επιζήσαντες εχθρούς. Εις πάσαν περίπτωσιν οι Ναύαρχοι αναχωρούσαν από το μέρος της ναυμαχίας έχοντας χάσει περισσοτέρους από τους μισούς άνδρες τους.

Επί κεφαλής του Αγήματος Εμβολής ήσαν οι Αξιωματικοί, πολλές φορές και ο Κυβερνήτης αυτοπροσώπως. Κατ’ επανάληψη την στιγμή του ρεσάλτου τα πλοία συνέβαινε να «ξελασκάρουν» λίγο από τις αρπαγές τους με αποτέλεσμα να πέφτουν ανάμεσα τους οι εφορμούντες, οι οποίοι συνεθλίβοντο, όταν αυτά κολλούσαν πάλι με τον κυματισμό.



The pressgang, or Jack in the bilboes (1790).
George Morland, from Humorous art : pictorial notes on the social
aspects of life in the Royal Navy, With descriptive
notes by Joseph Grego, London, 1891(?). (Source: archive.org)

Σκηνές κολάσεως που ενδεχομένως να μην είναι σε θέση να καταλάβουν τα Στελέχη των Ναυτικών σήμερα. Όλοι αυτοί έκαναν τρομερά κατορθώματα με την κατάλληλη ηγεσία. Κωπηλατούσαν με τις βάρκες τους ρυμουλκώντας
το πλοίο τους σε περίπτωση απολύτου νηνεμίας.

Επίσης, κωπηλατούσαν αθόρυβα με τα κουπιά τυλιγμένα σε κουρέλια δια να επιτεθούν σε ανυποψίαστα αγκυροβολημένα πλοία ή φρουρές στην ξηρά. Τράβαγαν τα κανόνια τους ή τις βάρκες τους μέσα σε ζούγκλες ή τα ανέβαζαν σε υψώματα δια να τα εγκαταστήσουν σε κάποια στρατηγικά σημεία. Ήσαν οι πρόδρομοι του Ανορθόδοξου Πολέμου χωρίς να το ξέρουν.

Την σήμερον ημέραν η μεγάλη πλειονότης των Ναυτών μας δεν έχει ρίξει ούτε μία σφαίρα. Ίσως κάτι τέτοιο να συμβαίνει και σε άλλα Ναυτικά, αλλά αυτούς μπορούμε να τους δικαιολογήσουμε επειδή δεν έχουν την τιμή να είναι «Έλληνες Θαλασσινοί».

Η Βρετανία είχε την τύχη να ευρίσκεται στην Βορειοδυτική γωνία της Ευρώπης και να «προστατεύεται» απ’ αυτήν από το βολικό English Channel. Τα Βρετανικά νησιά δεν ήσαν ούτε ελκυστικός, ούτε εύκολος στόχος δι’ επιθέσεις. Ενώ οι λοιπές Ευρωπαϊκές Χώρες συνεκρότουν τεραστίους Στρατούς δια τα φιλόδοξα σχέδια τους, η Αγγλία αρχικώς (προτού γίνει Μεγάλη Βρετανία το 1707 και Ηνωμένο Βασίλειο το 1801) έστεκε παράμερα και κατόρθωνε να γλιτώνει από τις δυστυχίες των λοιπών Ευρωπαϊκών Λαών, οι οποίοι αλληλοεσφάζοντο επί αιώνες.



Πόστερ κατατάξεως στο
''SHOREHAM''
το 1803. ΦΩΤΟ: Ν.Ε.

Δια την Αγγλίαν ήταν υπεραρκετός ο παντοδύναμος Στόλος της, καθώς και η σατανική διπλωματία της, η οποία της απέφερε συμφέρουσες συμμαχίες. Έτσι, είχε πάντοτε τη διακριτική ευχέρεια να αποφεύγει μία σύγκρουση όταν οι περιστάσεις δεν την ευνοούσαν, αλλά να μπαίνει σε έναν πόλεμον οσάκις ήταν βεβαία ότι θα εξέλθει πολλαπλώς ωφελημένη. Απέκτησε παντού Κτήσεις διαφόρων νομικών μορφών όπως, Colonies, Dominions, Protectorates, Mandates κ.λπ. Έφτιαξε την Αυτοκρατορία της, αλλά στα τελευταία της την μετέτρεψε σε «Koινοπολιτεία».

Το Royal Navy (RN) ανέκαθεν είχε δυσκολίες ως προς την εξεύρεση ανδρών, ώστε να συμπληρώνει την οργανική δύναμη όλων των πλοίων του. Εξυπακούεται ότι στις πολεμικές περιόδους ήταν ακόμη χειρότερα, καθ’ όσον εχρειάζοντο και περισσοτέρους άνδρες και δια τον Στρατό Ξηράς. Εκ των πραγμάτων ήσαν υποχρεωμένοι να καταφεύγουν στην Βιαία Στρατολογία. Πράγμα όχι πρωτόγνωρο στην Αγγλία. Σε μία φεουδαρχική κοινωνία όλοι οι άνδρες ήσαν υποχρεωμένοι να πολεμήσουν δια την άμυνα του Βασιλείου, όταν αυτό εκινδύνευε. Επομένως, η Βιαία Ναυτολογία (Impressment) ήταν φυσιολογικό εξ ίσου δια Στρατιώτες και δια Ναύτες.

Το 1641 στο Κοινοβούλιο είχε γίνει μεγάλη αντιπαράθεση δια το κατά πόσον είναι ορθή η κατάργηση της Βιαίας Ναυτολογίας. Τελικώς απεφάσισαν ότι είχαν επείγουσα και επιτακικήν ανάγκη των πολυτίμων υπηρεσιών του Ναυτικού. Άρα δεν ήταν εφικτό να καταργήσουν την επιστράτευση σε οιανδήποτε περίοδο κρίσεως διότι εθεωρείτο Βασιλικό προνόμιο. Όμως κατά τις Επαναστάσεις και τους δύο Εμφυλίους Πολέμους 1642-46 και 1648-49, ανεπτύχθησαν οι ιδέες περί ατομικών ελευθεριών και περιστολής των κρατικών εξουσιών με επακόλουθο την κατάργηση της Βιαίας Στρατολογίας, αλλά μόνον των στεριανών.

Τα καθεστώτα άλλαζαν συχνά, το 1649, το 1660, το 1688. Ως εκ τούτου κάθε νέα Κυβέρνηση ησθάνετο πολύ ανασφαλής και πολύ εξηρτημένη από ένα ισχυρό Ναυτικό που θα την βοηθούσε να παραμένει στην εξουσία. Άρα δεν την συνέφερε να κηρύξει παράνομο το “Impressment” διότι έτσι θα αποδυνάμωνε το Ναυτικό της, το οποίον παραδοσιακώς εστήριζε το Κοινοβούλιον, ασχέτως από τον επιθετικό προσδιορισμό, τον οποίον του είχαν προσάψει ως «Βασιλικόν».

Κατά τους τρείς αιματηροτάτους Αγγλο-Ολλανδικούς Πολέμους 1652-54, 1665-67 και 1672-78, οι Ολλανδοί δεν επέβαλαν βιαία στρατολογία παρά τις τεράστιες ανάγκες τους. Προσελάμβαναν Γερμανούς, Νορβηγούς, ακόμη και Άγγλους επιδεινώνοντας την έλλειψη εθνικής ταυτότητος και ομοιογενείας των Πληρωμάτων τους, καθώς και το χάος στην εν γένει διοίκησή τους.



«Σύλληψη» κάποιου ράπτη. Διακρίνεται
 το ψαλίδι και το μέτρο. ΦΩΤΟ: Ν.Ε.

Η Βιαία Ναυτολογία έχει αφήσει τρομερά σημάδια στην Βρετανική λαϊκή συνείδηση. Ήταν ένα απάνθρωπο, ανήθικο και αναποτελεσματικό σύστημα κατατάξεως. Οι “Press Gangs” άρπαζαν τα αθώα και ανυποψίαστα θύματά τους από τους δρόμους, τα καπηλειά, τα πορνεία, ακόμη και μέσα από τα σπίτια τους. Τους εξηνάγκαζαν σε μίαν απαίσια και επικίνδυνη υπηρεσία στον Στόλο της Αυτού Μεγαλειότητος.

Η “Impressment Service” είχε επηρεάσει και την Αγγλική γλώσσα. Η λέξη “PRESS” ήταν μία κακή παραφθορά της ορθής λέξεως “PREST”. Αυτή είχε υποστεί αλλοίωση κατά τα τέλη του 18ου αιώνος, παρά το ότι ήταν ευρείας χρήσεως στην καθομιλουμένη. Η ορθή Αγγλική “PREST” προήρχετο από την παλαιάν Γαλλική “PREST”, η οποία εγράφετο και επροφέρετο ακριβώς το ίδιο.

Αυτή αρχικώς είχε την σημασίαν του δανείου ή της προκαταβολής, συν τω χρόνω εσήμαινε και ένα μικρό ποσό χρημάτων, το οποίον κατεβάλλετο στον ναυτικό κατά την κατάταξή του, ας πούμε κάτι ως δώρο (ή πριμοδότηση). Όμως με την τραγική πορεία των πραγμάτων κατήντησε να την μπερδεύουν με το ρήμα “tο Press”, το οποίον σημαίνει να πιέσεις. Έτσι, απέκτησε μία νέα δυσάρεστη έννοια, η οποία και επεκράτησε. Ο άνδρας που εισέπραττε το “King’s Shilling” δια να καταταγεί, εγένετο “Impresst” ή “Presst”.

Επίσης, η λέξη “Gang” αρχικώς εσήμαινε μίαν ομάδα Ναυτών διηρημένη σε συγκεκριμένην εργασία. Αλλά με τις απάνθρωπες και εν πολλοίς παράνομες δράσεις τους οι “Press-Gangs” συνεδέθησαν νοηματικά με την βία και την εγκληματικότητα και απέκτησαν πλέον την έννοια «Συμμορία Πιέσεως ή Αρπαγής». Ο μετέχων αυτής ελέγετο “Ganger”. Aπό αυτήν προήλθε και η γνωστότατη λέξη “Gangster” = κακοποιός, εγκληματίας, συμμορίτης κ.ο.κ.

Η Βρετανία ανεπτύχθη σε μεγάλη Ευρωπαϊκή και Παγκόσμια Δύναμη χάρη στο Ναυτικό της και ουδείς εκ των κυβερνόντων μπορούσε (ή τολμούσε) να βρει έναν εναλλακτικό τρόπο διευρύνσεως του Στόλου και αυξήσεως των Πληρωμάτων επειγόντως σε περίοδο εθνικού κινδύνου. Στους δυστυχείς Ναύτες λοιπόν έπεφτε το βάρος όλο και περισσότερο της αμύνης του Κράτους. Υπέφεραν δια τον απλούστατο λόγον ότι ήσαν οι πιο κατάλληλοι και χρήσιμοι στην Κυβέρνηση από τις άλλες κοινωνικές ομάδες. Είχε γίνει πλέον παράδοση το Κράτος να διαφεντεύει τις υπηρεσίες των Ναυτικών.

Τοιουτοτρόπως το “Impressment” διετηρήθη σε πείσμα των φιλελευθέρων ιδεών της εποχής και εχειροτέρευε με τα χρόνια. Όσο οι Ναύτες αντιστέκοντο περισσότερο, τόσο ηύξαναν και οι ανταρσίες. Δεν υπήρχε συγκεκριμένος Νόμος, ο οποίος επέτρεπε αυτήν την βαρβαρότητα, αλλά ούτε και να την απαγορεύει. Μία δικαστική απόφαση του 1743 απεφάνθη ότι ο Βασιλεύς, ως επί κεφαλής του Λαού έχει το δικαίωμα να απαιτήσει τις υπηρεσίες οιουδήποτε προσώπου μπορεί να φέρει όπλα. Αβιάστως εξάγεται το συμπέρασμα ότι μπορούσε να απαιτήσει και από αυτήν την συγκεκριμένη μερίδα της κοινωνίας, δηλαδή τους Ναυτικούς, να υπεραμυνθούν της εθνικής ασφαλείας. Μία άλλη παρομοία απόφασις εξεδόθη και το 1776. Στο βιβλίο “The Book of the Warship” εκδόσεως 1933 με έκπληξη διαβάσαμε ότι: «Oι Press - Gangs παρά το ότι ευρίσκονται σε εκκρεμότητα, είναι ακόμη νόμιμες». Επομένως το “Impressment” βάσει Νόμου, εστρέφετο μόνον κατά των επαγγελματιών Ναυτικών. Εξεδίδοντο και Πιστοποιητικά Απαλλαγής δια την προστασίαν άλλων κατηγοριών πολιτών.

Όμως σε περιόδους υψίστου εθνικού κινδύνου επεβάλλετο η κινητοποίηση όλων των Στόλων. Υπήρχε κατεπείγουσα ανάγκη περισσοτέρων Πληρωμάτων, οπότε η ισχύς των Πιστοποιητικών Απαλλαγής ανεστέλλετο και οι “Press-Gangs” οργίαζαν. Άρπαζαν αδιακρίτως οιονδήποτε πολίτη εισβάλλοντας ακόμη και μέσα στα σπίτια τους.

Το 1792 το Βρετανικό Εμπορικό Ναυτικό είχε 118.000 Ναύτες. Το 1793 ήρχισαν οι «Επαναστατικοί Πόλεμοι» με την Γαλλία. Τότε η Μεγάλη Βρετανία είχε πληθυσμό περίπου 9.000.000. Το Κοινοβούλιο εψήφισε την αύξηση του R.N. στους 45.000 άνδρες. Το 1795 έφθασαν στους 85.000 και το 1799 στους 120.000. Την άνοιξη του 1803 επανήρχισαν οι «Ναπολεόντειοι Πόλεμοι». Το R.N. δυστυχώς ήταν καταναλωτής Ναυτών και όχι παραγωγός τους. Θεωρούσε δεδομένο ότι οι Ναύτες του έπρεπε να του έρχονται εκπαιδευμένοι από το Εμπορικό και επέμενε στο παραμύθι ότι δήθεν θα υπηρετούσαν προσωρινώς στο R.N. Θα απελύοντο με την λήξη του πολέμου και θα επανέκαμπταν στο Ε.Ν. Οι μεγάλοι πόλεμοι τότε διαρκούσαν από 8 έως 11 χρόνια χωρίς διακοπή.

Με δέλεαρ το Επίδομα Κατατάξεως παρέσυραν τους Ναύτες στο R.N. αλλά κακά τα ψέματα, η πιο γρήγορη στρατολόγηση ήταν η βιαία. Στα 1770 ο “Able Seaman” μπορούσε να φθάσει ακόμη και τα 30 Σελίνια μηνιαίως, δηλαδή 1,50 Λίρα. Στα 1801 ο μισθός του είχε επταπλασιασθεί λόγω της μεγάλης λειψανδρίας του πολέμου.



The Press Gang by Robert Morley (1857–1941).

Yπήρχαν τρείς τρόποι να εξεύρουν τον απαιτούμενο κόσμο, ας τους πούμε «ναύτες»:

1) VOLUNTEERS. Οι «Εθελονταί» εισέπρατταν κάποια «ψιλά» χρήματα μόλις κατετάσσοντο. Εκτός αυτών, έπαιρναν και προκαταβολικώς δύο μηνιαίους μισθούς.

Με αυτά τα χρήματα έπρεπε να αγοράσουν κάποια απαραίτητα είδη δια να «επιβιώσουν» επάνω στο καράβι, δηλαδή την αιώρα (μπράντα) δια να κοιμούνται και κάποια ρούχα. Φυσικά στολές δεν υπήρχαν ακόμη. Μόλις το 1856 είχε συσταθεί μία Επιτροπή δια το θέμα των στολών. Πρόεδρος ήταν ο Υποναύαρχος Henry John Rous (1795-1877).

Στις 30 Ιανουαρίου 1857 εξέδωσαν την Εγκύκλιο Νο.283 «Περί καθιερώσεως Στολής Υπαξιωματικών, Ναυτών και Ναυτοπαίδων». Ήταν το κλασικό πρότυπο που επεβλήθη σε όλον τον κόσμο και παραμένει σχεδόν το ίδιο μέχρι σήμερα.

Τα ως άνω είδη, πανάκριβα και κακής ποιότητος, επωλούντο στο “Slops” (αποθήκη ιματισμού του πλοίου). Υπόλογος ήταν ένας Warrant Officer, ο “Purser”. Φιλολογική αδεία, ας τον πούμε Ανθυπασπιστή. Το 1807 ωνομάσθη “Purser and Paymaster”, ισόβαθμος του “Lieutenant”. Από το 1945 ονομάζεται “Supply Officer” και μπορεί να φθάσει και στον βαθμό του Αντιναυάρχου. Με λίγα λόγια, είναι ο σύγχρονος Οικονομικός Αξιωματικός στα Πολεμικά και Εμπορικά Ναυτικά παγκοσμίως. Από την λέξη “Slops” με τα παλιόρουχά του, προέρχεται η λέξη “Sloppy”, η οποία σημαίνει κακοντυμένος, ατημέλητος.

Κατ’ ουσίαν, δεν ήσαν όλοι αυτοί οι ταλαίπωροι πραγματικοί «Εθελονταί» με την πλήρη και ελεύθερη βούλησή τους. Πολλούς τους είχαν ήδη αρπάξει οι συμμορίες των “Press-Gangs” και εκ των υστέρων έκαναν την ανάγκη φιλοτιμία ότι δήθεν προσεφέροντο οικειοθελώς. Τοιουτοτρόπως ήλλαζαν το “Status” τους, θα περνούσαν λίγο πιο ανθρώπινα και το σπουδαιότερο, θα εδικαιούντο να εισπράξουν και το “Bounty”. Αυτό ερμηνεύεται ως χρηματική ανταμοιβή δια κάποια γενναία πράξη. Εν προκειμένω δια την «παλικαριά» τους να μπούνε σε τέτοιου είδους πλοία. Το όνομά τους κατεχωρείτο στο “Muster Book” = Δυναμολόγιο και δίπλα έγραφαν την ένδειξη «V», Volunteer. Eκείνοι που παρέμεναν ως αρπαγέντες είχαν την ένδειξη «Ρ», Pressed.

Oι «Εθελονταί», αληθινοί ή όχι, αποτελούσαν την ραχοκοκαλιά του Ναυτικού. Υπήρχε και η έκφραση: «Καλύτερα ένας Εθελοντής, παρά τρείς Αρπαγέντες». Δι’ αυτό επροστάτευε και εδέχετο στις τάξεις του, όσους κατεδικάζοντο σε μικρές ποινές φυλακίσεως δια χρέη κάτω των 20 Pounds Sterlings. Kάτι μικροαπατεώνες, λωποδυτάκους κ.ο.κ, οι οποίοι προτιμούσαν να «μπαρκάρουν», παρά να εκτίσουν τις ποινές τους στις πανάθλιες φυλακές. Ενδεχομένως να διατηρούσαν κάποιαν ελπίδα ότι θα είχαν την ευκαιρία να λιποτακτήσουν κάπου.
Πηγή: Περί Αλός http://perialos.blogspot.gr/2017/08/blog-post.html
 

Το Β και τελευταίο ΜΕΡΟΣ συντόμως στο  Περί Αλός

 

Δευτέρα, 3 Ιουλίου 2017

Το καταφύγιο της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων


Το καταφύγιο της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων

Περί Αλός

Κωνσταντίνος Κυρίμης
Συγγραφέας - Ιστορικός
Απόσπασμα από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Κυρίμη,
Τα καταφύγια της Αττικής, τόμος Β’, σσ. 90-99, 2017.
Αναρτάται στο Περί Αλός με την άδεια του συγγραφέως.



Από τον προθάλαμο διακρίνονται οι πρώτες
διακλαδώσεις της κεντρικής στοάς.
ΦΩΤΟ: Κωνσταντίνος Κυρίμης,
Μάριος Μιχαήλος.

Εισαγωγή

Η Σχολή Ναυτικών Δοκίμων, είναι Ανώτατο Στρατιωτικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα, με αποστολή την «παραγωγή» αξιωματικών προς όφελος του Πολεμικού Ναυτικού. Εδρεύει στον Πειραιά από το 1905.

Εντός των εγκαταστάσεών της, υπάρχει και ένα καταφύγιο, το οποίο κατασκευάστηκε μεταξύ 1936-1940.

Το καταφύγιο χρησιμοποιήθηκε επιχειρησιακά κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου[1].

Επί Κατοχής, οι εγκαταστάσεις της Σχολής φιλοξένησαν την Γερμανική «Ναυτική Διοίκηση Νοτίου Αιγαίου», άρα η αξιοποίηση του καταφυγίου και από τις Γερμανικές δυνάμεις, πρέπει να θεωρείται δεδομένη.

Παρά το απλοϊκό σχήμα του και την απουσία μεγάλων θαλάμων, το εν λόγω καταφύγιο είναι αρκετά ενδιαφέρον. Το μήκος των στοών του σίγουρα δεν είναι μικρό, ενώ τις εντυπώσεις κλέβουν αναμφισβήτητα οι βαριές θωρακισμένες πόρτες.

 
Περιγραφή του καταφυγίου

Το υπόγειο αυτό καταφύγιο, είναι σκαμμένο κάτω από βραχώδη λοφίσκο, σε βάθος περίπου 4 μέτρων κάτω από την επιφάνεια του εδάφους (αν κάποιος συνυπολογίσει και το πρόσθετο ύψος του λοφίσκου, τότε το βάθος του καταφυγίου είναι σαφώς αρκετά μεγαλύτερο).


Εντός του προθαλάμου διακρίνεται η βαριά θωρακισμένη πόρτα.
ΦΩΤΟ: Κωνσταντίνος Κυρίμης, Μάριος Μιχαήλος.

Κάθε μια από τις δύο εισόδους τους καταφυγίου ξεκινάει από μια μικρή υπερκατασκευή (που προστατεύεται με μια «πλεχτή» μεταλλική πόρτα). Στο εσωτερικό της υπερκατασκευής βρίσκεται μια σειρά από καθοδικά τσιμεντένια σκαλοπάτια που οδηγούν στα ενδότερα του καταφυγίου.

Το κυρίως καταφύγιο αποτελείται από δύο μεγάλες στοές, που σχηματίζουν μεταξύ τους ένα νοητό «Γ» (αν και οι στοές δεν είναι απολύτως ευθείες). Στο μέσο του καταφυγίου υπάρχει και ένα μικρός θάλαμος (2Χ5μ) που φιλοξενεί μια μεταλλική δεξαμενή νερού (μήκος 2 μέτρα, πλάτος 1μ, ύψος 1 μέτρο). Η μία στοά είναι πλήρως καλυμμένη με σκυρόδεμα, ενώ η άλλη στοά είναι «γυμνή» (λαξευμένη στον βράχο)[2]. Το πλάτος των στοών είναι περίπου 2 μέτρα, ενώ τα μήκη τους είναι αντίστοιχα 25 και 32 μέτρα. Λαμβάνοντας υπόψη και τους προθαλάμους και τα κλιμακοστάσια, μιλάμε για ένα καταφύγιο μήκους τουλάχιστον 80 μέτρων (από τη μία άκρη στην άλλη).  Το ύψος του κυμαίνεται μεταξύ 2 και 2,5 μέτρα, ενώ η οροφή στο εσωτερικό έχει αψιδωτή διατομή.

Σε ένα συγκεκριμένο σημείο του εσωτερικού, υπάρχει ένα μικρό φάτνωμα στα πλάγια του τοίχου, ίσως για να τοποθετείται κάποια λάμπα λαδιού, σε περίπτωση μη-λειτουργίας του ρεύματος.

Επίσης, σε άλλο σημείο του καταφυγίου υπάρχει ένας μικρός θαλαμίσκος (μικρότερος από 1Χ1), με άγνωστη χρήση. Υπάρχουν ίχνη από μεντεσέδες που σημαίνει ότι κάποτε έκλεινε με πόρτα. Ίσως επρόκειτο περί μικρού χώρου υγιεινής.


Ο προθάλαμος σφραγίζεται με δύο θωρακισμένες πόρτες.
ΦΩΤΟ: Κωνσταντίνος Κυρίμης, Μάριος Μιχαήλος.

Στην αρχή κάθε στοάς υπάρχει από ένας μικρός προθάλαμος, που σφραγίζει με δύο θωρακισμένες πόρτες. Η εξωτερική πόρτα[3] είναι η τυπική που απαντάται στα περισσότερα καταφύγια, ενώ η εσωτερική είναι βαρέως τύπου. Το σχήμα των βαρέων εσωτερικών θυρών καταμαρτυρεί ότι μάλλον αυτές έχουν προέλθει από κάποιο παροπλισμένο θωρηκτό (μια συνήθης πρακτική σε καταφύγια του Πολεμικού Ναυτικού). Οι συγκεκριμένες πόρτες είναι από τις βαρύτερες και εντυπωσιακότερες που έχουμε ποτέ δει, σε καταφύγιο. Στο κέντρο τους υπάρχει μια στρογγυλή θυρίδα, η οποία ανοίγει/κλείνει αυτόνομα, επιτρέποντας τον έλεγχο της εξωτερικής περιοχής, ακόμα και εφόσον η θωρακισμένη πόρτα είναι κλειστή.

Υπάρχει ηλεκτρικός φωτισμός σε όλο το μήκος του καταφυγίου. Επίσης υπάρχει ηλεκτρική εγκατάσταση εξαερισμού. Το μοτέρ της εγκατάστασης βρίσκεται σε ένα μικρό πατάρι (κοντά στην είσοδο), η πρόσβαση στο οποίο γίνεται με επιτοίχια μεταλλικά σκαλοπάτια τύπου «Π». Αρκετά εντυπωσιακό είναι και το μεγάλο (1,5 Χ 3μ) φίλτρο αέρος που βρίσκεται στην άκρη της μίας στοάς και συμπληρώνει την εγκατάσταση εξαερισμού. Εκτός του μηχανικού αεραγωγού, υπάρχει και ένα μικρό κάθετο φρεάτιο αεραγωγού που επικοινωνεί με την επιφάνεια.

Μπροστά από έναν εκ των δύο προθαλάμων, βρίσκονται σημάδια υδραυλικής εγκατάστασης (από εκεί ξεκινάει και μεταλλική σωλήνα, που καταλήγει στη δεξαμενή ύδατος, στο εσωτερικό).


Η συγκεκριμένη στοά εκτείνεται σε μήκος 32 μέτρων,
πριν καταλήξει σε έναν μικρό θάλαμο.
ΦΩΤΟ: Κωνσταντίνος Κυρίμης, Μάριος Μιχαήλος.

Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι στο καταφύγιο υπήρχε πρόνοια για δεξαμενή νερού (μια πολυτέλεια που δεν απαντάται σε πολλά καταφύγια), αλλά όχι για τουαλέτα (χώρος σχεδόν υποχρεωτικός στα καταφύγια).

Έμπροσθεν του καταφυγίου υπάρχει μεταλλική πινακίδα με την επιγραφή «ΕΙΣΟΔΟΣ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟΥ ΧΩΡΟΥ ΝΟ.330» χωρίς να είναι ξεκάθαρο τι υποδηλώνει η συγκεκριμένη αρίθμηση.

 
Τρέχουσα κατάσταση του καταφυγίου

Το καταφύγιο διατηρείται σε ικανοποιητική κατάσταση. Λόγω του χώρου στον οποίο βρίσκεται, είναι δεδομένο ότι δεν υπάρχει ίχνος γκράφιτι ή απορρίμματος.

Υπάρχουν σημάδια ότι έχει υποστεί πρόσφατη συντήρηση, όπως μερικές σύγχρονες παροχές ρεύματος (πρίζες) στο εσωτερικό του. Επίσης, σε δύο σημεία στο εσωτερικό έχουν αναρτηθεί ισάριθμοι (σύγχρονοι) χάρτες του καταφυγίου, ώστε οι ευρισκόμενοι σε αυτό, να μπορούν άμεσα να εντοπίζουν τη θέση τους (σημάνσεις «βρίσκεστε εδώ»). Παραδόξως, οι εν λόγω χάρτες έχουν αποκλίσεις από την πραγματική εικόνα του καταφυγίου.

Υπάρχουν περιορισμένα ίχνη καταπόνησης από υγρασία στα τοιχώματα. Το τσιμέντο έχει φαγωθεί σε ορισμένα σημεία (ιδίως στον ένα εκ των δύο προθαλάμων) με αποτέλεσμα να διακρίνονται οι σιδερένιες ράβδοι του οπλισμού, ενώ οι πόρτες παρουσιάζουν ελαφρά οξείδωση. Η ηλεκτρική εγκατάσταση, ωστόσο, παραμένει πλήρως λειτουργική.



Κωνσταντίνος Κυρίμης,
Τα καταφύγια της Αττικής,
τόμος Β’, 2017.
Εξώφυλλο: Μάριος Μιχαήλος

Επίσης, μπροστά από την κύρια είσοδο του καταφυγίου, έχει τοποθετηθεί σύγχρονη μαρμάρινη πλάκα με την επιγραφή «Ν.Α.Π./3, ΕΛΛΗΝΟΙΤΑΛΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, 28 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940».

Όπως πληροφορηθήκαμε, οι επισκέψεις στο καταφύγιο από το οικείο προσωπικό, είναι πλέον σπάνιες.
 
ΠΗΓΗ: Περί Αλός http://perialos.blogspot.gr/2017/07/blog-post.html

Σημειώσεις

[1] Στο άρθρο «Στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων κατά τον πόλεμο 1940-1941» του Χρήστου Παπασηφάκη (δημοσιεύτηκε στο blog «Περί Αλός», perialos.blogspot.gr) αναφέρεται ότι στο καταφύγιο προσέτρεξαν οι Ναυτικοί Δόκιμοι τον Απρίλιο του 1941, κατά τη διάρκεια σφοδρού βομβαρδισμού της πόλεως του Πειραιά, από τους Γερμανούς.

[2] Ένα μέρος της «γυμνής» στοάς είναι μερικώς επενδυμένο με σκυρόδεμα, γεγονός που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι υπήρχε πρόνοια για πλήρη κάλυψη του καταφυγίου που δεν κατέστη εφικτή, λόγω έλλειψης χρόνου ή/και πόρων. Ο προθάλαμος της «γυμνής» στοάς, είναι και αυτός κατασκευασμένος από οπλισμένο σκυρόδεμα.

[3] Μία από τις εξωτερικές θωρακισμένες πόρτες φέρει μεταλλική επιγραφή «ΣΤΕΓΑΝΗ ΘΥΡΑ Ν.223». Ενδεχομένως να πρόκειται για τον κωδικού του τύπου της συγκεκριμένης πόρτας.

 
 

Πέμπτη, 27 Απριλίου 2017

Η ναυτική εκπαίδευση των πληρωμάτων στις τριήρεις


Η ναυτική εκπαίδευση των πληρωμάτων στις τριήρεις

Περί Αλός

Κρίστυ Εμίλιο Ιωαννίδου
Συγγραφεύς – Ερευνήτρια Ναυτικής Ιστορίας


Απόσπασμα από το βιβλίο της συγγραφέως:
ΤΡΙΗΡΗΣ Τακτική και Επιχειρησιακό Περιβάλλον
στην Αρχαία Ελλάδα, Αθήνα, Υπηρεσία
Ιστορίας Ναυτικού, 2016, σσ. 59-63.



Τριήρης «Ολυμπιάς» εν  πλω.
Φώτο: Κρίστυ Ε. Ιωαννίδου perialos.blogspot.gr.

Οι εκπαιδεύσεις δεν περιορίζονταν στις ακριβείς αρμοδιότητες και καθήκοντα του κάθε μέλους του πληρώματος, αλλά υπήρχε μία ευρύτερη γνώση. Έτσι πολλές φορές συναντούμε σε κείμενα ερέτες, οι οποίοι είχαν την ικανότητα επίσης να γνωρίζουν χειρισμό και να μάχονται με όπλα.

«ἐρέται δ’ ἐν ἑκάστῃ (νηός) πεντήκοντα ἐμβέβασαν, τόξων εὖ εἰδότες ἶφι μάχεσθαι» [1].
[Το καθένα (πλοίο) με πενήντα κωπηλάτες εκπαιδευμένους να πολεμούν με τόξα].

Σε γενικές γραμμές οι εκπαιδευτές ήταν συνήθως ανώτεροι Αξιωματικοί, ιδιαίτερα ευφυείς με επιχειρησιακή εμπειρία, δοκιμασμένοι σε δύσκολες καταστάσεις. Είχαν την ικανότητα πάνω από όλα να διαθέτουν:

«πρὸς μὲν τοὺς πολεμίους τόλμαν, πρὸς δὲ τοὺς ὑποτεταγμένους εὔνοιαν, πρὸς δὲ τοὺς καιροὺς λογισμόν» [2].
[τόλμη απέναντι στους εχθρούς, καλή διάθεση απέναντι σε όλους όσους είναι κάτω από τις διαταγές του και σωστή σκέψη ανάλογα με τις περιστάσεις].

 

 
 
 

Ο Ελληνικός Στόλος πριν τη ναυμαχία της Σαλαμίνας
(σχέδιο Γ. Νάκας, Αρχαιολόγος MA in Maritime
Archaeology/© Zea Harbour Project).

Οι εκπαιδευτές, κάτω από οποιαδήποτε συνθήκες, ήταν ικανοί να εκπαιδεύσουν ταχέως οποιαδήποτε πληρώματα. Αξίζει να επισημάνουμε πως το εκπαιδευτικό «πρότυπο», που είχε εφαρμόσει ο Αθηναίος Στρατηγός Ιφικράτης, ήταν πολύ προωθημένο για την εποχή του, γιατί δεν βασιζόταν σε επαναλαμβανόμενες και απλές ασκήσεις, αλλά ήταν πλήρες δραστηριοτήτων, οι οποίες καλλιεργούσαν ποικιλοτρόπως τόσο την επιχειρησιακή αντίληψη όσο και την ετοιμότητα. Εξ άλλου ο Ιφικράτης, ένας από τους στρατηγικότερους της εποχής του, ήταν και ο πρώτος Στρατηγός που νίκησε στην ξηρά τους τότε αήττητους Λακεδαιμονίους, μεταβάλλοντας, νεωτερίζων, τον τρόπο μάχης και τον οπλισμό και καθιστώντας κύριο όργανο κρούσης όχι τους οπλίτες, αλλά τους πελταστές.

«Ἰφικράτης ποικίλως ἐγύμναζε τοὺς στρατιώτας μηχανώμενος ψευδοβοηθείας, ψευδενέδρας, ψευδοπροδοσίας, ψευδαυτομολίας, ψευδεφόδους, ψευδοπανικά, ἵνα εἴ ποτέ καὶ τοιοῦτόν τι γένοιτο, μηδαμῶς ἐκπλήσσοιντο» [3].
[Γύμναζε τους στρατιώτες του με κάθε τρόπο, μηχανώμενος ψεύτικες βοήθειες και ενέδρες, ψεύτικες προδοσίες και λιποταξίες, ψεύτικες εφόδους και αναταραχές, ώστε αν ποτέ συμβεί κάτι τέτοιο, να μην αιφνιδιασθούν καθόλου].

 
Την εποχή του Ιφικράτους οι ναύτες, ιδιαίτερα οι κωπηλάτες στις τριήρεις, εκπαιδεύονταν ώστε να κάνουν ταχείς και επιτυχείς χειρισμούς. Στα ανοικτά του Σαρωνικού, αφού προηγουμένως προετοίμαζαν το γεύμα τους στην παραλία, στη συνέχεια παρατάσσονταν με τις τριήρεις τους σε γραμμή η μία πίσω από την άλλη. Αίφνης ο Ναύαρχος έδινε σήμα και όλες μαζί έκαναν στροφή, ξεκινώντας αγώνα κωπηλασίας. Η νικήτρια τριήρης που έφτανε στην ακτή, κέρδιζε το πρωτείο να λάβει νερό και ό,τι άλλο είχαν ανάγκη τα πληρώματά της, καθώς και να γευματίσουν πρώτοι, ενώ η τελευταία κινδύνευε να λάβει τα πάντα σε μικρότερες ποσότητες ή να μείνουν τα πληρώματά της δίχως τροφή [4].



Σύλλογος Ιστορικών Μελετών ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ- koryvantes.org.
Φωτο: Ανδρέας Σμαραγδής.

Το επίπεδο εκπαίδευσης ήταν τόσο μεγάλο ώστε ο Αθηναίος Ναύαρχος Χαβρίας κατόρθωσε να πραγματοποιήσει ταχεία εκπαίδευση σε αλλοδαπά πληρώματα. Τον καιρό που βρισκόταν στην Αίγυπτο, προσφέροντας τις υπηρεσίες του στον Φαραώ της Αιγύπτου (περί το 366 π.Χ.), ο Πέρσης βασιλιάς είχε ήδη εκστρατεύσει με πεζή και ναυτική δύναμη κατά της Αιγύπτου. Ο Φαραώ της Αιγύπτου είχε μεν πολλά πλοία, εν τούτοις δεν είχε πληρώματα. Τότε ο Χαβρίας, επιλέγοντας τους πιο νέους Αιγυπτίους, ορίζοντας μάλιστα δίγλωσσους κελευστές, αφού τους τοποθέτησε στην παραλία σε μακριά ξύλα, τους έδωσε τα κουπιά, που είχε αφαιρέσει από τις τριήρεις, Έτσι διδάσκοντάς τους την τέχνη της κωπηλασίας, σε λίγες μόνο ημέρες επάνδρωσε 200 πλοία, με καλογυμνασμένους κωπηλάτες [5].

Οι εκπαιδεύσεις των πληρωμάτων δεν πραγματοποιούνταν μόνο εν καιρώ ειρήνης, αλλά, εφ’ όσον οι ανάγκες το απαιτούσαν, εκτελούντο και κατά την διάρκεια του πολέμου, ειδικότερα αν οι επιχειρήσεις είχαν μεγάλη χρονική διάρκεια, όπως για παράδειγμα ο Πελοποννησιακός Πόλεμος (431-404 π.Χ.). Σε συνθήκες πολέμου πολύ δύσκολα εκπαιδεύεται κανείς στην θάλασσα, αφού ο μεν εχθρός παραμονεύει, οι δε φίλιες δυνάμεις οφείλουν να μην αποκαλύπτουν τον αριθμό και την εκπαίδευση των πληρωμάτων, αλλά και τη δύναμη των πλοίων. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο Αλκέτας ο Λακεδαιμόνιος έδρασε με ιδιαίτερη εφυϊα εκπαιδεύοντας τα πληρώματά του μπροστά στα μάτια του εχθρικού στόλου, δίχως να αποκαλυφθεί ο αριθμός του πλοίων του στόλου του:

«Ἀλκέτας Λακεδαιμόνιος ἀπὸ Ἱστιαίας ὁρμώμενος βουλόμενος λαθεῖν, πεπληρωκὼς ναῦς πολλὰς, καθελκύσας τριήρη μίαν καὶ ἐς ταύτην ἀνὰ μέρος ἐμβιβάζων τοὺς στρατιώτας, ἵνα δοκοίη τοῖς πολεμίοις ἕν σκάφος έ ἔχειν, ἤσκει τῶν τριήρων ἁπασῶν τὰ πληρώματα» [6].
[Ο Αλκέτας ο Λακεδαιμόνιος ξεκίνησε από την Ιστιαία και ήθελε να περάσει απαρατήρητος. Αφού λοιπόν επάνδρωσε πολλά πλοία, καθήλκυσε μία μόνο τριήρη και, επιβιβάζοντας σ’ αυτήν τμηματικά τους στρατιώτες, για να φανεί στους εχθρούς του, ότι διαθέτει ένα μόνο σκάφος, γύμναζε μ’ αυτόν τον τρόπο τα πληρώματα όλων των άλλων τριήρων].

Ασκήσεις πραγματοποιούνταν και με την ευκαιρία εορτασμών. Στο Σούνιο, για παράδειγμα, κάθε τέσσερα χρόνια διεξαγόταν κάτω από τον Ναό του Ποσειδώνος εορτασμοί και αγώνες πλοίων [7]. Η «νεών άμιλλα» ήταν αγώνισμα πολλών εορτών με έπαθλα χρηματικά. Στους αγώνες εκδηλωνόταν μεγάλη άμιλλα, ο δε εορτασμός εμψύχωνε πολύ τους συναγωνιζομένους, οι οποίοι με αυτόν τον τρόπο διατηρούσαν το ηθικό τους ακμαίο και ήταν σε πλήρη ετοιμότητα. Με αυτό τον τρόπο εκπαιδευόμενοι οι ναύτες, και ιδίως οι Αθηναίοι, μπορούσαν να κάνουν με στις τριήρεις τους τούς πιο δύσκολους χειρισμούς και να καταναυμαχούν τους πολεμίους.

Επίσης είναι γνωστόν ότι και ο Μέγας Αλέξανδρος εκπαίδευε πολύ τα πληρώματα των πλοίων με ασκήσεις ετοιμότητας [8] και δη με τέτοιο τρόπο ώστε δεν υστερούσαν σε ετοιμότητα, συγκρινόμενη με αυτή των συγχρόνων στρατών και τις ναυτικές δυνάμεις των σημερινών (εθνικών) στρατών.

Αν και δεν υπάρχουν σαφείς και λεπτομερείς αναφορές σχετικά με τον τρόπο και χρόνο της ιεραρχικής εξελίξεως των πληρωμάτων, εν τούτοις διαπιστώνεται ότι πολλές φορές η ανώτερη θέση ανατίθετο σε κάποιον ο οποίος επιλεγόταν λόγω ικανοτήτων ή αφού ολοκλήρωσε επιτυχώς όλες τις προηγούμενες βαθμίδες διοικήσεως, ακόμα και αν ο Αξιωματικός προερχόταν από το κατώτερο πλήρωμα.

«ἐρέτην χρῆναι πρῶτα γεννέσθαι πρὶν πηδαλίοις ἐπιχειρεῖν» [9].
[πρέπει να γίνεις πρώτα κωπηλάτης προτού επιχειρήσεις να πιάσεις στα χέρια σου το τιμόνι]



Το σύστημα κωπηλασίας και η διευθέτηση των
κωπηλατών στην αρχαία τριήρη (αξονομετρική τομή).
Σχέδιο Γ. Νάκας, Αρχαιολόγος MA in Maritime Archaeology.

Στην ναυτική εκπαίδευση σπουδαίο ρόλο διαδραμάτιζε και το κατά πόσον ο ίδιος ο εχθρός ήταν «καλός δάσκαλος». Όταν οι διαμάχες δύο εμπολέμων διαρκούν πολύ, ο ένας μελετά και μαθαίνει τον άλλο σε σημείο ώστε εκείνος που υστερεί, με τον καιρό, να γίνεται ίσος ή ακόμα και καλύτερος από τον δάσκαλό του. Συνήθως τέτοια φαινόμενα συμβαίνουν από δυνάμεις, που, λόγω της ισχύος που διαθέτουν μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, χαρακτηρίζονται από έπαρση με αποτέλεσμα να προβαίνουν σε επιχειρησιακές σχεδιάσεις επί του προχείρου ή να μιμούνται ή και να επαναλαμβάνουν παλαιότερες τακτικές, οι οποίες ήταν γνωστές στον αντίπαλο. Ειδικά η επανάληψη ήταν το μεγαλύτερο σφάλμα (στρατηγικής ή και τακτικής) που μπορούσε να διαπράξει ακόμα και ο ισχυρότερος στόλος!

Ως παράδειγμα επαναλήψεως της ίδιας τακτικής σε ναυμαχία αναφέρουμε την ναυμαχία στο Νότιον [10], κατά την οποία Ναύαρχος του Αθηναϊκού Στόλου ήταν ο Αλκιβιάδης και του Σπαρτιατικού ο Λύσανδρος [11].

Η συγκεκριμένη ναυμαχία χαρακτηρίζεται από την ιδιωτεία ενός Αθηναίου κυβερνήτου, του Αντιόχου, ο οποίος λόγω της ανοησίας και υπεροψίας του, χάρισε όχι μόνο την νίκη στους αντιπάλους, αλλά και επέφερε την οριστική καθαίρεση του Αλκιβιάδου! Ο Αντίοχος προκάλεσε τον αντίπαλο στόλο σε ναυμαχία, επαναλαμβάνοντας ακριβώς την τακτική που είχε εφαρμόσει λίγο καιρό πριν ο Αλκιβιάδης στην Ναυμαχία της Κυζίκου (410 π.Χ.) [12]. Δηλαδή προκάλεσε σε ναυμαχία τον εχθρό, δείχνοντάς του ότι διαθέτει δήθεν λιγότερα πλοία, και θέλοντας να παρασύρει τον αντίπαλο στ’ ανοιχτά και να τον αιφνιδιάσει με επίθεση όλου του στόλου. Έτσι ο Αντίοχος νόμιζε ότι κατά κάποιο «μαγικό» τρόπο θα είχε πετύχει και την υπερφαλάγγιση του εχθρού. Όμως όλες οι τακτικές κινήσεις του ήταν επιπόλαιες, δίχως να έχει προηγηθεί μελέτη χώρου, στόλου και παραμέτρων. Στην Ναυμαχία της Κυζίκου βέβαια επικεφαλής του Σπαρτιατικού στόλου ήταν ο Μίνδαρος, ο οποίος και σκοτώθηκε κατά την ναυμαχία, ενώ στην του Νοτίου διοικητής ήταν ο Λύσανδρος. Όμως αυτό δεν εμπόδισε τον Λύσανδρο να θυμάται τις παλαιότερες τακτικές αντιπάλων καθώς φαίνεται ότι είχε μελετήσει όλες τις επιχειρησιακές παραμέτρους, ειδικότερα σε ναυμαχίες στις οποίες ο Σπαρτιατικός Στόλος είχε ηττηθεί.
Πηγή: Περί Αλός http://perialos.blogspot.gr/2017/04/2016.html

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Ομήρου, Ιλιάς, Β 719.

[2] Στοβαίος, βιβλίο Δ, ΧΙΙΙ, 49.

[3] Πολυαίνου, Στρατηγήματα, Γ, 9, 32.

[4] Ξενοφώντος, Ελληνικά, ΣΤ 2, 27-29.

[5] Πολυαίνου, Στρατηγήματα, Γ 11, 7.

[6] Πολυαίνου, Στρατηγήματα, Β 7 Αλκέτας.

[7] Ηροδότου, Ιστορίαια, ΣΤ 87, Λυσίου, 21.5, Αριστοφάνους, Ιππής 560.

[8] Αρριανού, Αλεξάνδρου Ανάβασις, 7.23.

[9] Αριστοφάνους, Ιππής, 542. Δεν είναι τυχαίο, εξάλλου, το γεγονός ότι τούτο το κείμενο φιλοξενούν σε μαρμάρινη επιγραφή όλες οι Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού της Ελλάδος.

[10] Κρίστυ Εμίλιο Ιωαννίδου, «Η Ναυμαχία στο Νότιον (407 π.Χ.) Η λανθασμένη τακτική», ΝAUSIVIOS CHORA, A Journal in Naval Sciences and Technology, Piraeus, Hellenic Naval Academy, VOL. 5, D, 2014, σσ. 35-40.

[11] Σπαρτιάτης Στρατηγός και Ναύαρχος. Κατέστρεψε τον Αθηναϊκό Στόλο στους Αιγός Ποταμούς (405 π.Χ.) κατέλαβε τον Πειραιά και την Αθήνα κι εγκατέστησε τους τριάκοντα τυράννους. Νικήθηκε και σκοτώθηκε πολεμώντας τους Βοιωτούς το 395 π.Χ.

[12] Κρίστυ Εμίλιο Ιωαννίδου, «Ο Τακτικός Αιφνιδιασμός στην Αμφίβια Επιχείρηση της Κυζίκου», Ναυτική Επιθεώρηση, Αθήνα, Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού/ΓΕΝ, 2012-2013, τ.583, σσ. 78 -87.
 
 

Το Περί Αλός προτείνει:
Επισκεφθείτε τη σελίδα του Αρχαιολόγου, MA in Maritime Archaeology Γιάννη Νάκα στο facebook. Πιέσατε ΕΔΩ
 
Για τα βιβλία και της εκδηλώσεις της Υπηρεσίας Ιστορίας Ναυτικού επισκεφθείτε τη επίσημη σελίδα στο facebook. Πιέσατε ΕΔΩ

 
Για τα βιβλία της Κρίστυ Εμίλιο Ιωαννίδου πιέσατε ΕΔΩ
 
Πλους με την τριήρη «Ολυμπιάς». Πιέσατε ΕΔΩ
 
 

 
 
 
 
 
 
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...